سایه تحققیافته رکود: روزهای خوش خودروسازان تجاری چگونه به پایان رسید
منتشر شده در ۱۴ آذر ۱۴۰۴
آخرین بروزرسانیها را در ایمیل خود دریافت کنید
- در تاریخ 5 شهریور 1402 ما گزارشی با عنوان «پایانِ مهمانی: سایۀ رکود بر سرِ خودروسازان تجاری و سودهایی که تکرار نخواهد شد» منتشر کردیم و در آن ضمن بررسی صنعت خودروهای تجاری پیشبینی خود را مبنی بر افول این صنعت ارائه دادیم.
- اکنون با گذشت 10 ماه از انتشار گزارش مذکور و در حالیکه عملکرد شرکتهای حاضر در صنعت مشخص شده میتوان تحقق پیشبینی گفته شده را مشاهده کرد.
- در این گزارش قصد داریم آنچه در یک سال قبل بر این صنعت گذشت را مرور کرده و نگاهی به آینده آن داشته باشیم.
جهش تولید
تولید خودروهای سنگین در سالهای اجرای برجام در محدوده 16 هزار دستگاه در سال قرار داشت اما با خروج شرکای اروپایی خودروسازان تجاری از ایران، تولید افت شدیدی را تجربه کرد به طوری که در سال 1398 تنها 4100 دستگاه خودروی سنگین در ایران تولید شد. اما در سالهای بعد تولیدکنندگان به سراغ چینیها رفتند و تولید خودروهای چینی را جایگزین اروپاییها کردند. این امر منجر به جهش تولید شد و تولید خودروهای سنگین در سال 1401 به 34136 دستگاه و در سال 1402 به 36083 دستگاه رسید.
انباشت تقاضا
در حالیکه تولید داخلی در سالهای 1397 تا 1399 بسیار ناچیز بود واردات هم به دلیل تنش ارزی ناشی از تحریمها ممنوع شده بود و این دو مسئله منجر به انباشت قابل توجه تقاضا در این بازار شده بود. طبیعی است این انباشت تقاضا در ابتدا عرضههای جدید را جذب میکرد اما پس از جهش تولید در 2 سال گذشته و مجوز واردات کشندههای تا 5 سال کارکرد این بازار دیگر مثل گذشته بکر نیست و تجاریسازان به راحتی گذشته نخواهند توانست محصولات خود را به فروش برسانند.
نبرد برای سهم بازار
در حالیکه در سال 1401 شرکتهای قدیمی و بزرگتر سهم بازار بیشتری در اختیار داشتند، حاشیه سود بالا اما ناپایدار صنعت منجر به ورود رقبای دیگر شد و آنها توانستند سهم بازار قابل توجهی از غولهای تجاریساز بگیرند. برای مثال شرکت آریا اورست که در 1401 حدود 2000 دستگاه تولید کرده بود در سال 1402 به تولید 3800 دستگاهی دست یافت، در حالیکه تولید 13،195 دستگاهی ایران خودرو دیزل در سال 1401 در سال بعد به 10،632 دستگاه در رشته کامیون سنگین کاهش یافت.
افت فروش
هر سه تولیدکننده بورسی خودروهای سنگین در سال 1402 در مقایسه با سال 1401 فروش کمتری ثبت کردند. این مسئله عمدتاً ناشی از افت سفارشات دریافتی بوده است.
اشباع بازار و افت حاشیه سود
حاشیه سود ناخالص هر 3 تجاریساز بورسی نسبت به سالیان قبل افت کرده که این امر ناشی از اشباع بازار و عدم کشش بازار برای افزایش قیمت همپای افزایش بهای تمام شده میباشد. برای مثال حاشیه سود ناخالص خاور در زمستان سال قبل 8% بوده در حالیکه در زمستان 1401 این رقم 31% بوده است.
بازگشت مشکل سرمایه در گردش
تجاریسازان در سال 1401 به دلیل تقاضای انباشته سالهای قبلی توانستند بخش زیادی از محصولات خود را به صورت نقدی به فروش برسانند. این مسئله منجر شد مشکل کلاسیک آنها که سرمایه در گردش به فراموشی سپرده شود. همانطور که در گزارش سال گذشته پیشبینی شد این امر ادامهدار نبود و آنها اکنون مجبور به فروش بخشی از محصولات در قالب فروش اقساطی شدهاند.
فروش اعتباری محصولات منجر به مشکل در سرمایه در گردش شد و حجم تسهیلات دریافتی را در ترازنامه شرکتها افزایش داد که این مسئله به نوبه خود منجر به افزایش هزینه مالی شرکتها شده است.
سقوط حاشیه سود خالص
به جز بهمن دیزل دو تجاریساز دیگر در رشته کامیون و کشنده در سال گذشته افت تولید داشتهاند. این مسئله در کنار عدم کشش بازار برای افزایش قیمتها همپای افزایش بهای تمام شده و همچنین افزایش هزینههای مالی و فروش منجر به سقوط حاشیه سود خالص شرکتها شده است به طوری که خاور و خکاوه هر دو در فصل آخر زیان ساختهاند.
طبق آنچه متیس از صحبت با افراد آگاه دریافته بخشی از عملکرد بهتر بهمن دیزل ناشی از قرارداد فروش 500 دستگاه کشنده به فولاد سنگان (زیرمجموعه فولاد مبارکه) بوده که در زمستان 1402 عمده آنها تحویل گردیده و بنظر میرسد بهمن دیزل نیز در سال جاری و در زمینه فروش کشنده به مشکلات 2 تجاری ساز دیگر دچار شود.
چشمانداز تاریک آینده
با توجه به افزایش شدید رقابت برای کسب سهم بازار، کاهش تقاضا ناشی از رفع کسری عرضه در دو سال گذشته و تغییر شرایط فروش از نقدی به اعتباری به نظر ما این صنعت در سال جاری نیز شرایط بهتری نسبت به نیمه دوم سال قبل نداشته باشد و بیش از این نیز افول کند.